Kwiecień2020

Wodniczak ołowiowy

Pardirallus sanguinolentus (Swainson, 1838) – Plumbeous Rail

Pardirallus_sanguinolentus_L5300_3c_900x600

P. s. sanguinolentus (Swainson, 1838)

Synonimy: Rallus sanguinolentus Swainson, 1838; Ortygonax sanguinolentus (Swainson, 1838); Pardirallus rytirhynchos

Taksonomia: Podgromada/ Klad: Neornithes; rząd: żurawiowe – Gruiformes, rodzina: chruściele – Rallidae

Podgatunki: P. s.  simonsi Chubb, C., 1918 –  skrajnie płd. cz. Ekwadoru i pacyficzna cz. Peru do płn. Chile; P. s. tschudii Chubb, C., 1919 – strefa umiarkowana Peru (na płd. od górnego biegu rzeki Marañón) do środkowej i płd-wsch. Boliwii; P. s. zelebori Pelzeln, 1865 – płd-wsch. Brazil; P. s. sanguinolentus (Swainson, 1838) – Paragwaj, skrajny płd-wsch. Brazylia, Urugwaj i Argentyna na płd. do Río Negro; P. s. landbecki Hellmayr, 1932 – środkowa cz. Chile (Atacama na płd. do Llanquihue) i  płd-zach. Argentyna; P. s. luridus Peale, 1849 – płd. Chile i Argentyna do Ziemi Ognistej; niepotwierdzone stwierdzenie z Falklandów.

Wymiary: dł. 30–38 cm; masa ciała samców 170–213 (197) g.; samic 233 g.

Morfologia: Brak dymorfizmu płciowego. Bardzo podobny do sympatrycznego w. żałobnego P. nigricans, który jest mniejszy i ma białawe podgardle. Wierzch ciała oliwkowo-brązowy z ciemnymi centrami piór, spód niebieskoszary, tęczówki czerwone, nogi różowo-czerwone, dziób prosty i dość długi, zielonkawożółty  z niebieską (z wierzchu) i czerwoną (z boku) nasadą. Immaturalne bardziej matowe niż dorosłe, z brązowo-szarym spodem i nieco ciemniejszym ogonem; dziób zielonkawy, czasami z ciemniejszą nasadą; tęczówki brązowe; nogi czerwono-brązowe. Juwenalne mają białawe podgardle i brzuch a resztę spodu ciała brązową; dziób, nogi i stopy czarne. Pisklęta ciemnobrązowe, ciemniejsze na wierzchu ciała i skrzydłach, dziób czarny, nogi jasnobrązowe. Poszczególne podgatunki różnią się rozmiarem (zelebori jest najmniejszy, luridus największy), oraz barwą wierzchu (luridus i landbecki nie mają wyraźnie ciemniejszych środków piór, landbecki i simonsi są bardziej oliwkowo-brązowe) i spodu ciała (jaśniejszy u luridus, simonsi i tschudii).

Behawior: aktywny głównie o świcie i o zmierzchu, również nocą; czasami żeruje w dzień. Czasami pływa. Prowadzi samotny tryb życia, spotykany też w parach lub grupach rodzinnych.

Habitat: trzcinowiska i tereny podmokłe (czasami o niewielkiej powierzchni), szczególnie w pobliżu stawów z bogatą wegetacją (np. jaskrami Ranunculus, wąkrotą Hydrocotyle). Lokalnie również w zaroślach nadbrzeżnych, obszarach nawadnianych, takich jak uprawy lucerny, rowy na zarośniętych pastwiska oraz oazy w suchych regionach. Występuje wszędzie gdzie jest woda i wystarczająca pokrywa roślinna, głownie na nizinach ale lokalnie do 2500 m.n.p.m. (czasami do ok. 4000 m.p.n.m.).

Areał: Ameryka Płd. – od płd. Ekwadoru, Peru, Paragwaju i Brazylii oraz środkowej Boliwii do Ziemi Ognistej.

Wędrówki: Brak dokładnych informacji, ale uważa się, że lokalnie wędrowny; populacje z wybrzeży Atlantyku -osiadłe.

Zimowiska: ptaki z bagien na pampasach najprawdopodobniej migrują zimą na płn.

Stwierdzenia poza zasięgiem: Falklandy, Georgia Płd.. Sandwich Płd.

Liczebność: gatunek najmniejszej troski (LC). Populacja szacowana jest na 1000000 – 2000000 osobników. Ogólny trend liczebności populacji stabilny, chociaż niektóre populacje mają nieznane trendy. Podgatunek nominatywny, simonsi i landbecki dawniej uważane za lokalnie liczne; dawna liczebność pozostałych form nieznana. Obecny status trudny do oceny na wielu obszarach, ale liczny wpłn. cz. Altiplano wokół Junín w Peru (tschudii); pospolity na Isla Grande w Ziemi Ognistej (luridus). Prawdopodobnie bardziej rozpowszechniony niż się wydaje.

Zasięg czasowy: późny plejstocen – dziś

Szczątki kopalne: prawa k. ram. hum bez główki (SGO.PV.23283) oraz 2 proksymalne cz. prawych k. ram hum (SGO.PV.23284, SGO.PV.23286): Laguna de Tagua Tagua (stanowisko TT-1), środkowe Chile;  późny plejstocen – wczesny holocen (12600 lat temu). Ponadto formacja Ñuapua (cf. sanguinolentus), wczesny holocen Boliwii.

Głos: Seria wysokich, przenikliwych pisków, często z jednoczesnymi niskimi, głębokimi nutami (patrz xeno-canto); wydawane w dzień i w nocy.

Okres lęgowy: Peru – X; Chile – X–I; płd-wsch. Brazylia – XI; Argentyna – X-XII.

Gniazdo: niedbała konstrukcja z suchych traw, zbudowana na ziemi, pośród krzaków, trzciny i wysokiej trawy, w pobliżu wody.

Jaja: 4-6.

Inkubacja: brak danych

Opieka nad potomstwem: W Peru pisklęta obserwowano w styczniu.

Pożywienie: Pędraki, dżdżownice i owady.

Bibliografia:

Alarcón-Muñoz, J.; Labarca, R. i Soto-Acuña, S. 2020. The late Pleistocene-early Holocene rails (Gruiformes: Rallidae) of Laguna de Tagua Tagua Formation, central Chile, with the description of a new extinct giant coot. Journal of South American Earth Sciences, artykuł 102839.

BirdLife International. 2020. Species factsheet: Pardirallus sanguinolentus.

Couve, E i Vidal, C. 2003. Birds of Patagonia, Tierra del Fuego & Antarctic Peninsula The Falkland Islands & South Georgia. Editorial Fantastico Sur Birding Ltda.

Taylor, B. 2020. Plumbeous Rail (Pardirallus sanguinolentus), version 1.0. W: Birds of the World (red. del Hoyo, J.; Elliott, J.A. ; Sargatal, J.; Christie, D. A. i de Juana, E.). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.

Vezzosi, R.I.; Brunetto, E. i Noriega, J.I., 2010. Las Aves de la Formación Ñuapua (Holoceno temprano) de Bolivia. Ameghiniana 47(1), 123–128.

Sugerowana cytacja: Gryz P. 2020. Wodniczak ołowiowy – Pardirallus sanguinolentus (Swainson, 1838) – Plumbeous Rail. Ornitofrenia – Systematyka i ewolucja ptaków. http://ornitofrenia.pl/wodniczak-olowiowy/

  • Pardirallus_sanguinolentus_01
  • Pardirallus_sanguinolentus_02
  • Pardirallus_sanguinolentus_03
  • Pardirallus_sanguinolentus_04
  • Pardirallus_sanguinolentus_05
  • Pardirallus_sanguinolentus_06
  • Pardirallus_sanguinolentus_07
  • Pardirallus_sanguinolentus_08

 

Modroderkaczyk

Cyanolimnas cerverai Barbour et Peters, 1927 – Zapata Rail

Cyanolimnas_cerverai5c_900x600

Synonimy:Rallus sumiderensis” Fischer et Stephan, 1971; zapata, wodnik kubański

Taksonomia: Podgromada/ Klad: Neornithes; rząd: żurawiowe – Gruiformes, rodzina: chruściele – Rallidae

Podgatunki: brak

Wymiary: dł. 29 cm; dł. skrzydła ♂ 10,96 cm, ♀ 9,58–10,31 cm; ogon ♂4,33 cm, ♀ 3,66-4,29 cm; skamieniałości wskazują, że ptaki z Isla de la Juventud były mniejsze.

Wymiary kości: cor (4) – 1,77 – 1,96 cm; hum (44) 3,24 – 3,81 cm; uln (16) 2,28-2,96 cm; cmc (3) 1,75-1,82 cm;  fem (18) 4,15 – 5,06 cm; tmt (64) 3,2 – 4,67 cm.

Morfologia: Nielotny lub prawie nielotny, ciemny chruściel z bardzo krótkimi, zaokrąglonymi skrzydłami, bardzo krótkim ogonem i stosunkowo krótkimi nogami, palcami i dziobem. Upierzenie pośrednie pomiędzy derkaczykiem kolumbijskim Neocrex columbiana a większym wodniczakiem ołowiowym Pardirallus sanguinolentus – spód ciała popielatoniebieski z niewyraźnym pręgowaniem na dolnej części brzucha, wierzch oliwkowo-brązowy, pokrywy podogonowe białe. Tęczówka czerwona, dziób żółty z czerwoną nasadą, nogi pomarańczowo-czerwone. Brak dymorfizmu płciowego. Osobniki immaturalne nieopisane. Młode samice (prawdopodobnie i samce) bledsze, bez czerwonej barwy na dziobie oraz z oliwkowymi nogami. Pisklęta czarnobrązowe.

Zachowanie: prawdopodobnie podobne do innych chruściele; wg. relacji gatunek b. trudny do zaobserwowania, ponieważ porusza się w gęstwinie ale podobno nie jest szczególnie płochliwy. W zaniepokojeniu może przebiec krótki dystans, a następnie zatrzymać się z podniesionym ogonem i widocznymi białymi pokrywami podogonowymi. Możliwe, że potrafi wzbić się na krótko w powietrze.

Habitat: zalane obszary trawiaste zdominowane i gęste bagna zdominowane przez kłoć jamajską Cladium jamaicensis  i porośnięte krzewami oraz niskimi drzewami (o wys. 1,5 – 2 m) takimi jak woskownica amerykańska Myrica cerifera, wierzba Salix longipes, pałka wąskolistna Typha angustifolia i Chrysobalanus icaco, często w pobliżu podwyższenia terenu.

Areał: bagno Zapata w środkowo-zachodniej cz. Kuby, szczątki kopalne znane z prowincji Hawana, Pinar del Río, Sancti Spíritus a także z Isla de la Juventud.

Wędrówki: osiadły ale możliwa dyspersja w porze deszczowej, powracając na stale zalane obszary w porze suchej.

Zimowiska: W obrębie areału lęgowego

Stwierdzenia poza zasięgiem: nie odnotowano

Liczebność: prawdopodobnie wymarły choć wciąż uznawany za krytycznie zagrożonego (CR), liczebność szacowana na 50 – 249 osobników. Znany tylko z 4 lokalizacji. Cztery osobniki pozyskano w rejonie Santo Tomás w III-IV. 1927 r. a gatunek można było jeszcze łatwo zaobserwować w I. 1931 r.. Dodatkowe okazy pozyskano do 1934 r. lecz później nie odnotowano stwierdzeń aż do lat 70. XX wieku, kiedy ptaki zostały zaobserwowane i sfotografowane w drugim stanowisku – Laguna del Tesoro (ok. 65 km od pierwszego). W 1998 stwierdzony w dwóch kolejnych lokalizacjach: Peralta i Hato de Jicarita. Później odnotowano niewiele stwierdzeń (ostatnie z XI.2014 r. i żadne nie udokumentowane); zagrożony przez wypalanie siedlisk w porze suchej a także przez wprowadzone mangust, szczurów i przede wszystkim przez wprowadzoną w 2000 tawadę Clarias gariepinus , która może pożerać pisklęta i młode młode osobniki (istnieją dowody dramatycznego spadku wszystkich gatunków chruścieli na Bagnie Zapata od czasu wprowadzenie tego gatunku). Objęty ścisłą ochroną.

Zasięg czasowy: plejstocen – dziś

Szczątki kopalne: holocen i plejstocen; jaskinia Civa de Pío Domingo w Sumidero (prowincja Pinar del Río), jaskinia Calabazar (prowincja La Habana) i Sierra de Caballos (płn. cz. Isla de la Juventud).

Polska: nie występuje

Głos: alarmowy przypomina głos bekaśnicy Aramus guarauna . Większość znanych głosów przypisanych do tego gatunku okazało się należeć do wodniczaka pstrego Pardirallus maculatus, zamieszkującego te same tereny.

Okres lęgowy: najprawdopodobniej IX-I

Gniazdo: jedno gniazdo przypisane do tego gatunku znaleziono na początku IX (1982 r.), ok. 60 cm nad poziomem wody w kępie kłoci jamajskiej Cladium jamaicensis.

Jaja: 3, jednolicie białe

Inkubacja: brak danych

Opieka nad potomstwem: osobniki juwenalne obserwowano w XI i I.

Pożywienie: nie jest znane, ale prawdopodobnie podobne do innych chruścieli.

Bibliografia:

Barbour, T. i Peters, J.L. 1927. Two more remarkable new birds from Cuba. Proceedings of the New England Zoölogical Club 9: 95–97.

BirdLife International. 2016. Cyanolimnas cerverai (errata version published in 2018). The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T22692737A125415972.

Bond, J. 1984. Twenty-fifth Supplement to the Checklist of Birds of the West Indies (1956). Academy of Natural Sciences of Philadelphia, Philadelphia, Pennsylvania.

Fischer, K. i Stephan, B. 1971. Weitere Vogelreste aus dem Pleistozän der Pio Domingo-Höhle in Kuba. Wissenschaftliche Zeitschrift der Humboldt-Universtät zu Berlin 20: 541–592.

Kirkconnell, A. 2012. Zapata Rail (Cyanolimnas cerverai). W: Libro Rojo de los Vertebrados de Cuba (red. González Alonso, H.; Rodríguez Schettino, L.; Rodríguez, A.; Mancina, C. A i Ramos García, I.). Editorial Academia, La Habana, pp. 220-222.

Kirkconnell, A.; González, O.; Alfaro, E. i Cotayo, L. 1999. Nuevas localidades para la Gallinuela de Santo Tomás Cyanolimnus cerverai y la Ferminia Ferminia cerverai, en la Ciénaga de Zapata. Cotinga 12: 57–60.

Olson, S.L. 1974. A new species of Nesotrochis from Hispaniola, with notes on other fossil rails from the West Indies (Aves: Rallidae). Proceedings of the Biological Society of Washington 87: 439–450.

Taylor B., Kirwan, G. M. i Sharpe, C.J. 2020. Zapata Rail (Cyanolimnas cerverai), wersja 1.0. W: Birds of the World (red. del Hoyo, J.; Elliott, A.; Sargatal, J.; Christie, D. A. i de Juana, E.). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.

Sugerowana cytacja: Gryz P. 2020. Modroderkaczyk – Cyanolimnas cerverai Barbour et Peters, 1927 – Zapata Rail. Ornitofrenia – Systematyka i ewolucja ptaków. http://ornitofrenia.pl/modroderkaczyk/

 

† Chruściel antylski

Nesotrochis debooyi Wetmore, 1918 – Antillean cave rail

nesotrochis_debooyi2sc_900x600

Synonimy: DeBooy’s rail

Taksonomia: Podgromada/ Klad: Neornithes; rząd: żurawiowe – Gruiformes, rodzina: chruściele – Rallidae

Podgatunki: brak

Wymiary: dł. 50-60 cm, masa ciała ponad 1 kg; ptaki z Portoryko były prawdopodobnie większe od tych z Wysp Dziewiczych.

Wymiary kości: sca (1) 5,75 cm, cor (1) 3,31 cm, hum (3) 5,83 – 6,37 cm; fem (8) 7,23 – 8,03 cm; tib (13) – 10,46 – 12,40 cm; tmt (6) 7,14 – 7,55 cm.

Morfologia: Bardzo duży, ciężki i nielotny chruściel, mniej więcej wielkości weki Gallirallus australis, ale bardziej masywny. Najbardziej diagnostyczną cechą rodzaju jest wyraźnie rozszerzony i spłaszczony dalszy koniec kości stęp.- śródstop. tmt oraz jej niski wewnętrzny bloczek; chruściel antylski był największym przedstawicielem rodzaju, wyraźnie większym od pozostałych 2 gatunków. Pokrewieństwo Nesotrochis z innymi chruścielami nie jest jeszcze znane.

Behawior: brak danych

Habitat: brak danych

Areał: St. Thomas (lokalizacja typu), St. John, St. Croix na Portoryko (Antyle) i prawdopodobnie Virgin Gorda na Wyspach Dziewiczych.

Wędrówki: najprawdopodobniej osiadły

Zimowiska: w obrębie areału lęgowego

Stwierdzenia poza zasięgiem: brak danych

Liczebność: wymarły; szczątki po raz pierwszy odnaleziono w odpadkach kuchennych prekolumbijskich indian na Wyspach Dziewiczych, a później także w osadach jaskiniowych na Portoryko. Szczególnie obfite nagromadzenie kości w środkowej części wyspy St. Croix (W-y. Dziewicze) co wskazuje, że kiedyś musiał odgrywać dość ważną rolę w diecie rdzennych mieszkańców wyspy. A. Wetmore podczas pobytu na Portoryko w 1912 usłyszał od Indian historie o ptaku nazywanym „carrao”, na którego polowano niegdyś z psami i którego skrzydła miały być „tak mokre od rosy, że nie mógł latać”. Obecnie pod tą nazwą znana jest bekaśnica Aramus guarauna, jednak dawne relacje mogły odnosić się do tego gatunku, który dotrwał do końca XIX lub początku XX w. Najprawdopodobniej dotrwał do początku XX w. na Wyspach Dziewiczych. J. Bond odnotował relacje swojego przyjaciela R. A.  Nicholsa „Pan Nichols informuje mnie, że słyszał o nielotnym chruścielu, który zamieszkiwał Virgin Gorda (W-y. Dziewicze). Mówiono, że jest rzadki, chociaż dawniej był pospolity. Starsi tubylcy opowiadali, że w przeszłości zabijali wiele tych ptaków kijami”. Polowania mogły być główną przyczyną wyginięcie tego gatunku a na Portoryko dodatkowo wprowadzenie mangust.

Zasięg czasowy: plejstocen – ?wiek XX

Szczątki kopalne: holotyp – prawa kość udowa (USNM 225845) oraz liczne okazy (gł. elementy kończyn tylnych; kilka kości ramiennych i fragmenty miednic).

Polska: nie występował

Głos: brak danych

Okres lęgowy: brak danych

Gniazdo: brak danych

Jaja: brak danych

Inkubacja: brak danych

Opieka nad potomstwem: brak danych

Pożywienie: nie jest znane, ale najprawdopodobniej zbliżone do innych dużych, nielotnych chruścieli.

Bibliografia:

Nichols, R. A. 1943.   The Breeding Birds of St. Thomas and St. John, Virgin Islands. Memorias de la Sociedad Cuhana de Historia Natural 17:23-27.

Olson, S.L. 1974. A new species of Nesotrochis from Hispaniola, with notes on other fossil rails from the West Indies (Aves: Rallidae). Proceedings of the Biological Society of Washington 87: 439–450.

Olson, S. L. 1977: A synopsis of the fossil Rallidae. Chapter 5. W: Rails of the world, a monograph of the family Rallidae (red: Ripley, S. D). Toronto, Feheley. Pp. 352–353.

Wetmore, A. 1918. Bones of Birds Collected by Theodoor de Booy from Kitchen Midden Deposits in the Islands of St. Thomas and St. Croix. Proceedings of the United States National Museum 54:513-522.

Wetmore, A. 1922. Bird Remains from the Caves of Porto Rico. Bulletin of the American Museum of Natural History 46: 297-333.

Wetmore, A. 1927b. The Birds of Porto Rico and the Virgin Islands — Colymbiformes to Columbiformes. W: Scientific Survey of Porto Rico and the Virgin Islands, vol. 9, pt. 3, pp. 245-406. New York Academy of Sciences.

Wetmore, A. 1938. Bird Remains from the West Indies. Auk 55:51- 55.

Sugerowana cytacja: Gryz, P. 2020. Chruściel antylski – Nesotrochis debooyi Wetmore, 1918 – Antillean cave rail. Ornitofrenia – Systematyka i ewolucja ptaków. http://ornitofrenia.pl/%e2%80%a0-chrusciel-antylski/