Diaphorapteryx hawkinsi (Forbes, 1892) – Hawkins’s Rail
Synonimy: Aphanapteryx hawkinsi Forbes, 1892; giant Chatham Island rail, mehonui
Taksonomia: Podgromada/ Klad: Neornithes; rząd: żurawiowe – Gruiformes, rodzina: chruściele – Rallidae
Podgatunki: brak
Wymiary: dł. 41-42 cm.; wysokość 40,64 – 43,18 cm, masa ciała ok. 2 kg.
Wymiary kości (cm): cra ♂ (2) 4,93 – 5,43, ♀ (1) 4,61 – 5,03; ros (15) 8,68 – 14,4; mnd (1) 11,03; sca (1) 5,54; cor (1) 3,31; ste (1) 5,8; hum (?) 4,41 – 6,8; rad (1) 3,42; uln (1) 3,8; cmc (1) 2,41; pel (1) 9,82; fem (34) 8,94 – 10,6; tib (59) 10,2 – 14,00; tmt (56) 6,27 – 7,8.
Morfologia: Był to bardzo duży, ciężki i nielotny wodnik, przypominający pokrojem wekę Gallirallus australis, ale różniący się długim, zakrzywionym w dół dziobem. Nie sporządzono szczegółowego opisu upierzenia i nie zachowały się żadne wypchane okazy muzealne; wg. krótkich relacji miało ono barwę czerwono-brązową. Wyraźny dymorfizm płciowy wyrażony w wielkości (samce były znacznie większe od samic) i dł. dziobów (u samic dł. ok. 10 cm, u samców 12 cm i więcej). Zachował się pojedynczy fragment ramfoteki o barwie czerwono-brązowej. Posiadał bardzo głęboki dół skroniowy, znacznie zredukowany mostek i skrzydła oraz masywne nogi z bardzo skróconą k. stęp-śródst tmt (jak u moa Dinornithiformes). Długość i krzywizna dzioba oraz rozmiar kości nóg różniły się znacznie u poszczególnych osobników.
Behawior: prawdopodobnie ekologiczny odpowiednik nowozelandzkiej weki. Ptaki nocowały na niskich gałęziach w niewielkich stadach lub w grupach rodzinnych liczących 6-8 osobników. Podczas żerowania trzymał głowę opuszczoną w dół i nieustannie przeszukiwał ziemię dziobem rozgrzebując korzenie roślinności zielnej (np. paproci) i butwiejące drewno. Dłuższy i bardziej zakrzywiony dziób niż u weki, sugeruje że mógł to być gatunek bardziej wyspecjalizowany i mniej drapieżny od niej.
Habitat: wg. jednej z relacji lokalne tereny otwarte (tzw. „The Clears”).
Areał: W-y. Chatham (Chatham i Pitt).
Wędrówki: osiadły.
Zimowiska: w obrębie areału lęgowego
Stwierdzenia poza zasięgiem: brak danych
Liczebność: wymarły, znany jedynie ze szczątków subfosylnych i krótkich pisemnych relacji, wskazujących, że przetrwał do początków XIX w. Dawna liczebność nie jest znana, jednak bogaty materiał subfosylny sugeruje, że był stosunkowo liczny; gatunek znany z odpadów kuchennych rdzennych mieszkańców (Moriori). Za przyczyny wymarcia uważa się polowania oraz wprowadzenie niektórych ssaków; istnieją relacje dokumentują metody polowań podczas których ptaki były zwykle zabijane podczas żerowania, przy gniazdach lub na noclegowiskach.
Zasięg czasowy: ?plejstocen – holocen (?XIX w)
Szczątki kopalne: typ (?BMNH) – czaszka i kompletne szkielety z wyspy Chatham (MNZ i OM), gdzie wciąż odkrywa się kolejne szczątki. Na wyspie Pitt (w 10 stanowiskach) odnaleziono 56 kości należących do przynajmniej 16 osobników; datowane na 5000 – 450 lat temu. Na obu wyspach kości znajdowano w przybrzeżnych glebach lub piasku.
Polska: nie występował
Głos: wg. dwóch relacji donośny, ostry dźwięk, brzmiący jak „tiuk”.
Okres lęgowy: nie znany
Gniazdo: nie zostały opisane, ale czasami znajdowano je pośród roślinności na terenach otwartych.
Jaja: brak danych
Inkubacja: brak informacji
Opieka nad potomstwem: brak danych
Pożywienie: zapewne gł. bezkręgowce żyjące w ziemi lub butwiejącym drewnie; być może również drobne kręgowce jak płazy czy jaszczurki.
Bibliografia:
Andrews, C. W. 1896a. On the extinct birds of the Chatham Islands. Part I. – The osteology of Diaphorapteryx hawkinsi. Novitates zoologicae 3: 73-84
Cooper, J.H.; Tennyson, A.J.D. 2004. New evidence on the life and death of Hawkins’ rail (Diaphorapteryx hawkinsi): Moriori accounts recorded by Sigvard Dannefaerd and Alexander Shand. Notornis 51:212-216.
Olson, S. L. 1975. A review of the extinct rails of the New Zealand region (Aves: Rallidae). National Museum of New Zealand Records 1 (3): 77.
Olson, S. L. 1977: A synopsis of the fossil Rallidae. Chapter 5. W: Rails of the world, a monograph of the family Rallidae (red: Ripley, S. D). Toronto, Feheley. Str. 368-369.
Tennyson, A.J.D. 2004. Records of the extinct Hawkins’ rail (Diaphorapteryx hawkinsi) from Pitt Island, Chatham Islands. Notornis 51:159-160.
Tennyson, A.J.D. 2013. Hawkins’ rail. W: Miskelly, C.M. (red.) New Zealand Birds Online. www.nzbirdsonline.org.nz
Worthy, T,H. i Holdaway, R.N. 2002. The Lost World of the Moa: Prehistoric life of New Zealand. Indiana University Press, Bloomington and Indianapolis. Str. 386-388.
Sugerowana cytacja: Gryz, P. 2020. Wodnik krzywodzioby – Diaphorapteryx hawkinsi (Forbes, 1892) – Hawkins’ rail. Ornitofrenia – Systematyka i ewolucja ptaków. http://ornitofrenia.pl/%e2%80%a0-wodnik-krzywodzioby/